دولت سیزدهم وچالش های آموزش وپرورش

رسانه و تعلیم و تربیت(بخش دوازدهم وپایانی)

ابوالقاسم حامه بزرگ

کارشناس ارشد روان شناسی تربیتی

خداوند متعال دستورات و پیام های خود را از طریق وحی به انسان های برگزیده (پیامبران) به انسان ها رسانده است “لَقَد مَنّ اللهُ عَلَی المُومِنینَ اذ بَعَثَ فیهم رَسُولاً من انفسِهم”(۱)؛ خداوند بر مومنان منت نهاد، هنگامی که در میان آن ها پیامبران از خودشان برانگیخت. بنابراین “رسول”درادبیات  تکنولژی آموزشی، برابر نهاد “رسانه” است. پس “رسانه”یکی از مولفه‌های اساسی ارسال پیام یا محتوا توسط پیام دهنده (فرستنده) و دریافت محتوا توسط پیام گیرنده می باشد. بدون وجود این فرایند، هیچ پیامی تبادل نمی‌شود. بنابراین برای رساندن هر پیام چهار مولفه وجود دارد ۱-پیام دهنده (منبع صدور پیام)،۲- پیام یا محتوا(به صوت تصویر نوشته و….)، ۳- وسیله،ابزاروبستر (فرد، ابزار ،فضا و….)۴-گیرنده (انسان). همه محتوا ومفاهیم باید این فرایند طی کنندوحذف هرکدام چرخه آن را دچار اختلال می کند. حال آن پیام که خداوند توسط پیامبران و رسولانی برگزیده برای مردم فرستاد و از قِبَل آن بر مردم منت نهاد چیست؟ آن پیام گران بها “یَتلواعَلَیهِم آیاتِهِ و یُزکّیهم و یُعَلِمُهُمُ الکِتابَ وَ الحِکَمَتَ”(۲)، می باشد.که آیات اورا بر آن ها بخواند و آن ها را پاک کند وکتاب و حکمت بیاموزد. ملاحظه می شود که تعلیم و تربیت که از شریف ترین امور فعالیت‌ها در نظام هستی است، نیازمند وجود رسانه است. این فعالیت گرانسنگ در مرحله نخست در بستر خانواده و سپس توسط نهاد عظیم آموزش و پرورش جریان می یابد. سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در بیانیه ماموریت (رسالت) خود، این وظیفه خطیر را چنین بیان کرده است،” وزارت آموزش و پرورش مهمترین نهاد تعلیم و تربیت رسمی و عمومی، متولی فرآیند تعلیم و تربیت در همه ساحت ها ی تعلیم و تربیت، قوام بخش فرهنگ عمومی و تعالی بخش جامعه اسلامی بر اساس معیار نظام اسلامی، با مشارکت خانواده، نهادها و سازمانهای دولتی و غیردولتی است. این نهاد ماموریت دارد با تاکید بر شایستگی های پایه، زمینه دستیابی دانش آموزان….. را به مراتبی از حیات طیبه در عواطف فردی، خانوادگی، اجتماعی و جهانی را…. فراهم سازند”(۳). آموزش و پرورش برای کسب شایستگی ها و دستیابی به مراتبی از حیات طیبه توسط دانش آموزان از سازوکارهای مختلفی از جمله زیر نظام برنامه درسی ملی بهره می برد.” این زیرنظام به منزله نقشه جامع یادگیری، زمینه ایجاد تحول همه جانبه گسترده و عمیق در مفاهیم و محتوای آموزشی را فراهم می آورد. رسالت خطیر برنامه درسی ملی، فراهم آوردن ساز و کارهای مناسب برای طراحی، تدوین، اجرا و ارزشیابی از برنامه های درسی می باشد که به صورت نظام مند و ساختار یافته در اختیار کودکان و نوجوانان قرار گیرد”(۴).

به منظور اجرایی شدن این فعالیت،ذیل عنوان سیاست‌های تولید مواد و رسانه های یادگیری آمده است،” تعیین استانداردهای ملی برای مواد و رسانه ها ،مراکز و منابع و تصویب آن در شورای عالی آموزش و پرورش و نظارت بر حسن اجرای آن توسط وزارت آموزش و پرورش”(۵). همانطور که ملاحظه می شود “رسانه”، علاوه بر قدمت آن ،حداقل برابر آغاز خلقت بشر، یکی از مولفه های برنامه درسی ملی است که در کنار مواد یادگیری بیان شده است که البته با بعضی از تعاریف رسانه، همخوانی ندارد؛ زیرا بر اساس آن تعاریف، مواد یادگیری هم خود یک رسانه محسوب می شود.

در اینجا لازم است واژه رسانه را تعریف کرده تا مفهوم یکسانی از آن در این بخث داشته باشیم:

۱ رسانه تکنولوژی‌هایی است که پیام را به مخاطبان درنقاط مختلف منطقه، کشور و جهان منتقل می‌کند.

۲- رسانه، صنعتی است که محصولات و خدمات اطلاعاتی و سرگرمی ها را تولید می کند و می فروشد.

۳- “به هر وسیله ای که اخبار و اطلاعات را به مردم می رساند رسانه گویند؛ خواصوتی باشد مانند رادیو یا صوتی تصویری همچون تلویزیون یا مکتوب از قبیل روزنامه و مجله ویاشبکه اینترنت”(۶).

تعریف اخیر در این بحث مورد نظر می باشد.

علاوه موارد پیش گفته، می دانیم:هر جامعه ای نیاز های متعددی دارد که ازطریق فعالیت های سازمان ها و بخش های مختلفی در حوزه متفاوتی از امنیت و حراست کشور، تولیدی و خدماتی، آموزشی و پژوهشی ، تامین می شود. بعضی ازمجموعه های مذکور مانندکشف معدن، صنعت فولاد و… نیاز چندانی به آگاهی از فرآیندکارآنها وجود ندارند و بعضی دیگر مانند موسسات مذهبی، فرهنگی ،آموزشی و پژوهشی درصد میزان آگا هی مردم از شرایط آن ها و تعامل و همکاری با این بخش ها زیاد است. اگر این فرایند را درطول یک طیف یا نمودار افقی تصور کنیم، از خیلی کم تا خیلی زیاد قرار می گیرند. موسسات و نهادهای تعلیم و تربیت از جمله سازمان هایی است که میزان این درصد در بیشترین وضعیت خود قرار می گیرد؛ زیرا یکی از اصلی ترین عوامل موثر در تعلیم و تربیت فرزندان هر کشور نزدیکی و هماهنگی دیدگاه های نظام آموزشی و پرورشی با خانواده ها می باشد. چون اکثر خانواده ها یک یا چند فرزند در نظام آموزشی دارند. بنابراین اکثر خانواده ها تعامل با این موضوع دارند. برای ایجاد ارتقاء و استحکام این پیوستگی، روش ها و اقدامات مختلفی وجود دارند از جمله: تشکیل انجمن اولیای مدرسه به صورت نظام مند، ارتباط برنامه ریزی شده معلم با والدین، تهیه و تدوین نشریات، مجلات و بروشورهای دراین خصوص می باشد.

یکی از بسترهای بسیار موثر و گسترده و قابل دسترسی برای همه آحاد جامعه درزمینه پیشرفته استحکام پیوستگی خانه و مدرسه، طرح مسائل آموزش و پرورش در رسانه هاست. این رسانه ها در سه بخش حوزه کتبی یا نوشتاری، صوتی و تصویری قابل تقسیم است. کتب ، مجلات، گاه نامه ها و روزنامه ها در یک دسته قرار می گیرند؛ صدا و سیما و سایرحوزه های خصوصی تهیه و تولید نوا ها و نماهنگ ها در گروه دیگرقرار می گیرند.

تاکید این قلم، برنشریات(گاهنامه های و روزنامه های) و صدا و سیما است. آموزش و پرورش به سبب اهمیتی که در پیشرفت کشوردارد لازم است جایگاه برجسته و قابل توجهی از نظر حجم مطالب و برنامه ها در آن ها داشته باشد. با نگاهی اجمالی به این جایگاه و ملاحظه مطالب تولیدی، متاسفانه نه تنها برای معرفی مناسب ومطلوب کارکرد این نظام در بین رسانه ها اهتمام جدی صورت نمی گیرد، که گاهی نقش تخریبی هم با برجسته کردن موضوعاتی که حساسیت جامعه را  بر می انگیزاند، مانند نقش ضعیف معلم در فیلم ها و داستان ها دارند.

اگر این رسانه‌ها مأموریتی در نهادینه کردن عوامل پیشرفت کشور برای خود تعریف کرده‌اند؛ باید درصد قابل توجهی از این وظیفه را به تقویت جایگاه آموزش و پرورش عملیاتی کنند. تولید محتوا های مختلف، انتشار نتایج پژوهش های گوناگون ،تدوین رمان‌ها، نمایشنامه ها و فیلم ها داستانی و مستند و گفتگو ها و… در تقویت این جایگاه می تواند در دستور کار این رسانه ها قرار گیرد، که اکنون بسیار ضعیف است.

کانون تربیت اسلامی سعی کرده است در حوزه ماموریت خود، این مهم (بی بدیل بودن نقش آموزش وپرورش درپیشرفت کشور)رابرجسته کند و با راهکارهای مختلف آن را عملیاتی نماید. از جمله آنها به موارد زیر اشاره می شود:

۱-  نشریه زمزمه معلمان:

از زمان تأسیس و تشکیل آموزش و پرورش تاکنون معدود نشریات غیر دولتی اختصاص به پرداختن مسائل این حوزه داشته است. در دو دهه اخیر نشریه زمزمه معلمان، تنها نشریه غیردولتی در عرصه تعلیم و تربیت بوده است از سال که از سال ۱۳۸۰ به منظور بررسی و نقد مسائل مختلف آموزش و پرورش و انتقال نظرات و پیشنهادهای صاحب نظران تعلیم و تربیت ، معلمان، مربیان و مسئولان صف تا ستاد دستگاه تعلیم و تربیت، جهت اصلاح فرایندها و افزایش کیفیت برنامه های آموزشی و تربیتی در ۵ پیش شماره و ۲۰۴ به شماره انتشار یافته است. این نشریه ابتدا به صورت ماهانه و در سالهای اخیر به صورت دو هفته نامه منتشر می شد. صفحات در ستونهای تقریباً ثابت نشریه به موارد زیر اشاره داشته است:

۱-اختصاص یک صفحه به انعکاس دیدگاه‌های سیاسی اجتماعی و تربیتی مقام معظم رهبری در دیدار با اقشار مردم و پیام های عمومی؛ ۲ – اختصاص یک صفحه انعکاس شرح زندگی و سیره معلمان شهید تحت عنوان معراج معلم؛

۳- ارائه فهرستی از خبرهای مهم آموزش و پرورش؛

۴- صفحه ای تحت عنوان فراسو در خصوص انعکاس وضعیت آموزش غرب و سکولار؛

۵- ستونی از خاطرات نماز، تحت عنوان “معلم و نماز”؛

۶- صفحه ای در مورد مسائل اخلاقی تحت عنوان درسهای بیادماندنی از معلمان ماندگار؛

۷- ستونی تحت عنوان دشواری های معلمی از زبان معلمان؛

۸-  ستونی تحت عنوان “مشاوره تربیتی” در پاسخ به سوالات معلمان در مورد مشکلات و اختلالات رفتاری دانش آموزان؛

۹- صفحه تحت عنوان “جنگ نرم” در خصوص افشای عملکرد ضد فرهنگی دشمن؛

۱۰-  صفحه ای تحت عنوان “تقویم تاریخ” برای انعکاس مهمترین موضوعات فرهنگی کشور در طول سنوات گذشته؛

این نشریه به سبب استقبال فرهنگیان گاهی با شمارگان ۵۰ هزار نسخه منتشر شده است. نشریه مذکور از سال ۱۳۹۷ به صورت الکترونیکی منتشر می‌شود.

این نشریه محل تضارب افکار فرهنگیان زیادی بود به نحوی که در سال و ۱۳۹۵ حدود ۷۷ نفر از صاحب نظران مقاله و نقد برای نشریه فرستادن که برای اکثر آنها چندین مقاله بوده است.(۷).

۲- پایگاه اطلاع رسانی رسانه معلم:

با ورود به فضای مجازی و عرصه اطلاع رسانی، نشریات کاغذی کمتر مورد استقبال قرار گرفت. بر این اساس کانون تربیت اسلامی ابتدا اقدام به راه اندازی سایتی تحت عنوان “کانون تربیت اسلامی” کرد و با مخاطبان از طریق فضای اینترنت ارتباط برقرار می کرد. با توجه به استقبال و فرهنگیان ازاین بستررسانه ای، فضای جدیدی برای این منظور تحت عنوان “خبرگزاری رسانه معلم” طراحی و راه اندازی شد. این خبرگزاری در حوزه های مختلف آموزش و پرورش از جمله حوزه های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و…. به تولید و انتشار محتوای مربوط به آن ها اقدام می کند.

۳- ویژه نامه ها :

کانون تربیت اسلامی به مناسبت های مختلف، اقدام به تدوین و انتشارات ویژه نامه هایی کرده است؛ از جمله ویژه نامه اقتصادی(۸)، ویژه نامه های در مورد انتخابات و مسائل مهم کشوربه تناسب مسائل مهمی که در مقاطع زمانی در سطح جامعه مطرح می‌ شده است.

۴- هم اندیشی ها:

یکی از “بستر های رسانه ای” که تأثیرگذاری مهمی برای اعلام دیدگاه ها وموضع گیری ها دارد برگزاری هم اندیشی های کانون تربیت اسلامی است. کانون بهمنظور بررسی مسائل مختلف آموزش وپرورش در طول فعالیت های خود، پنج هم‌اندیشی باحضورشخصیت های گذشته واکنون آموزش وپرورش برگزارکرده است. ونتایج آن ها درقالب رسانه ای مختلف به اطلاع فرهنگیان ، مسئولان وعموم رسانده است.

منابع:

۱و۲- سوره آل عمران آیه ۱۶۴

۳- سند تحول بنیادین آمزش وپرورش،بیانیه مأموریت

۴- برنامه درسی ملی،۱۳۹۱ص۴

۵- برنامه درسی ملی ،۱۳۹۱ص۴۵

۶- ویکی فقه،اینترنت

۷- نشریه زمزمه،شماره ۱۸۲ اسفند۱۳۹۵