باید کاری کنیم همه از تحول استقبال کنند

به گزارش پایگاه خبری رب، نشست «سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، از برنامۀ قصدشده تا برنامۀ اجراشده»، ۲۷ آذر در پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش برگزار شد. در این نشست که با همکاری پژوهشکدۀ تعلیم‌وتربیت و انجمن فلسفۀ تعلیم‌ و تربیت ایران برگزار شد، دکتر حسن ملکی، دکتر خسرو باقری، دکتر محمد حسنی، دکتر علیرضا صادق‌زاده و مجید رعنایی سخنرانی کردند. در ادامه سخنان دکتر خسرو باقری را می‌خوانید:

درست است که کار تحول سخت است، اما امکان‌پذیر است، کما این که برخی کشورهای دنیا در همین چهل سال از پس این کار دشوار برآمده‌اند. سنگاپور چهل سال پیش در دنیا مطرح نبود اما الان در ردیف اول آموزش‌وپرورش‌های جهان است. مشکل ما سخت بودن تحول نیست، ما باید ببینیم مشکل چیست و چرا تحول نظام آموزشی ما ممکن نیست. مشکل سند تحول ما گستردگی اهداف آن است؛ باید ببینیم که چه بخش کوچکی از آن را می‌توان اجرا کرد. مأیوس نباید شد، الان در کشورها صحبت از بحران تعلیم‌ و تربیت است. چون تعلیم‌ و تربیت یک جریان پیچیده است.

برای اجرای سند تحول باید ربط منطقی بین اهداف و وسایل در ساختار برنامه لحاظ شود. علاوه بر آن، ربط تجربی بین برنامه و امکانات هم مهم است. یک مشکل موجود در مسیر تحول، عدم توجه به موضوع ربط تجربی است که بر اساس آن باید بین برنامه و امکانات، نسبت مناسبی برقرار باشد. نمی‌شود دست این‌ها در دست هم نباشد و یکی در آسمان باشد و دیگری روی زمین.

ربط ضروری دیگر که به‌خوبی مورد توجه قرار نگرفته است، ربط بین‌الاذهانی است. بدین معنا که طرح تحول باید به‌گونه‌ای باشد که امکان تعامل و توافق را بین افرادی که قرار است آن را اجرا کنند، فراهم نماید. باید بین ذهن‌ها ارتباط برقرار شود. همه می‌خواهند که وضعیت آموزش‌وپرورش بهتر شود. نباید گفت عده‌ای نمی‌خواهند تحول صورت پذیرد، بلکه باید دید چقدر طرح تحول امکان فهم و پذیرش را برای افراد فراهم آورده است؟! آیا افراد احساس می‌کنند که برنامه متعلق به همۀ آنها است و همه در تدوین آن شریک بوده‌اند؟!

نباید گفت که نمی‌فهمند، یا معلمان و مدیران نمی‌خواهند سند را اجرا کنند. باید برای توافق بر سر برنامه گفت‌وگو کنیم تا احساس کنند برنامه برای خودشان است. وقتی صحبت می‌کنیم، بخش‌هایی را هم متناسب با نیازشان تغییر می‌دهیم. آن‌وقت می‌بینند که بخشی از برنامه برای خودشان است. به این ترتیب برنامه به همه دارد و همه می‌آیند پای کار. اما وقتی احساس کنند که تمامش برای دیگران است، آن وقت قبولش ندارند.

باید اسلام رحمانی را در سند الگو قرار دهیم. اگر به تمایز معنایی بین دو مفهوم رحمان و رحیم توجه کنیم، می‌بینیم که رحمانیت خدا شامل حال همه است، چه مؤمن باشند و چه کافر. سند تحول باید بر اساس اسلام رحمانی باشد نه اسلام رحیمی. برای این که باید بین‌الاذهانی باشد، نمی‌توانیم بگوییم سند برای مؤمنین است، حتی نمی‌توانیم بگوییم برای مسلمانان است. یعنی مخاطب سند، نه تنها مومنین و حتی نه فقط مسلمانان، بلکه باید همۀ ایرانیان در نظر گرفته شوند. به نظر من سند خیلی غلیظ است، اسلام خیلی غلیظی را الگو قرار داده است. باید کل جامعه را در نظر بگیریم. ما یک جمع[i] نیستیم، یک جامعه [ii]هستیم. جامعه حاصل در کنار هم قرار گرفتن گروه‌های مختلف است. باید تمام افراد جامعه احساس کنند که این سند با آن‌ها صحبت می‌کند. ما یک سندی ایجاد کرده‌ایم با رویکرد شیعه، آن هم از نوع غلیظش. این سن برای افراد خاص است، چرا همه باید آن را تحمل کنند؟

سند من را یاد حکایتی انداخت که کسی عده‌ای را مسلمان کرده بود، بعد سر نماز صبح رفت بیدارشان کرد گفت وقت نماز است، سر نماز ظهر رفت گفت وقت نماز است، سر نماز عصر رفت گفت وقت نماز است،  همین‌طور ادامه داد تا گفتند نمی‌خواهیم مسلمان باشیم، دست از سر ما بردار. نباید با افراد عادی این‌طور رفتار کرد. بله کسی که خودش به آنجا برسد، نماز شب هم می‌خواند. سند برای یک آدمی با ظرفیت عادی باید جواب دهد. نمی‌توانیم فقط برای افراد نماز شب خوان سند بنویسیم.

من از معلمان شنیده‌ام که با این سند احساس غریبی می‌کنند. ما باید این حرف‌ها را نه تنها بشنویم، بلکه به کار بگیریم و سند را با آنها تعدیل کنیم. به این شکل سند بین‌اذهانی می‌شود. ما باید بین ایرانی بودن و اسلامی بودن مخاطب تعادل برقرار کنیم. جامعۀ ما علاوه بر این وجه، یک وجه بین‌المللی هم دارد. سند باید بتواند این وجوه را در کنار هم قرار دهد تا همه مخاطب آن باشند.

[i] community

[ii] society